ร้านหนังสืออยู่ได้อย่างไร

อยากให้ผมลองตอบคำถามอะไร ทิ้งคำถามต่างๆ ไว้ได้ ที่นี่ เลยนะครับ

 

 

Q : พี่หนุ่มครับ ร้านหนังสือในประเทศไทยอยู่ได้โดยปัจจัยสำคัญอะไรครับ

 

A : ก่อนตอบคำถามนี้ ต้องออกตัวก่อนนะครับ ว่าผมไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญเรื่องร้านหนังสือ เป็นแค่คนชอบอ่านหนังสือเท่านั้นครับ

แต่ก็อยากชวนแบบนี้ครับ คืออยากให้ลองแบ่งร้านหนังสือออกเป็นสองประเภทใหญ่ๆ ดู

แบบแรกคือร้านหนังสือแบบเชนสโตร์ หรือร้านที่มีเครือข่ายมากมายหลายๆ สาขา กับอีกแบบ คือร้านหนังสืออิสระ เป็นร้านเล็กๆ เจ้าของทำเอง ไม่มีสาขาย่อย หรือถ้ามี ก็มีไม่มากแห่งนัก

เราจะเห็นว่า ร้านหนังสือสองแบบนี้ ‘ต่อสู้’ กันอยู่แทบจะตลอดเวลา

สักสิบกว่าปีเกือบยี่สิบปีที่แล้ว ผมคิดว่าปรากฏการณ์ร้านหนังสือใหญ่ๆ กลืนกินร้านหนังสือเล็กๆ น่าจะมาแรง ผมจำร้านหนังสือในซานตามอนิก้าได้ร้านหนึ่ง ชื่อร้าน Midnight Express เป็นร้านหนังสืออิสระที่ขายหนังสือแปลกๆ เข้าไปแล้วตื่นตาตื่นใจ แต่ต่อมาร้านนี้ก็ต้องปิดไป เพราะมีร้านหนังสือเชนใหญ่ (ถ้าจำไม่ผิด คือ Barnes & Nobels) มาเปิดอยู่ใกล้ๆ ร้านเล็กจึงสู้ไม่ไหว ต้องล่าถอย

แต่พอมาถึงตอนนี้ เราจะเห็นได้ชัดเจนเลยนะครับ ว่าร้านหนังสือประเภทเชนสโตร์เริ่มจะอยู่ไม่ได้ หลายร้านเอาของอื่นๆ มาขายแทนหนังสือเยอะแยะไปหมด แต่ในเวลาเดียวกัน ร้านหนังสืออิสระ (ที่มักจะขายทั้งออนไลน์และหน้าร้าน) กลับอยู่ได้และแลดูเฟื่องฟูเสียด้วย ถ้ายกตัวอย่างในลอนดอน เราจะพบเลยว่า ร้านหนังสือมือสองย่านแชร์ริงครอสนั้นยังอยู่กันดี ในขณะที่ร้านเชนสโตร์ที่สู้กระแสออนไลน์ไม่ไหว กลับค่อยๆ ถดถอยหายไปด้วยซ้ำ

ผมคิดว่าที่เป็นอย่างนี้ก็เพราะคนย่อมคาดหมายให้ร้านหนังสือขายหนังสือ การบอกคนอื่นว่าเป็นร้านหนังสือ แต่เดินเข้าไปไม่มีหนังสือที่ ‘นักอ่าน’ ต้องการ มีแต่ของอื่นๆ รวมไปถึงหนังสือยอดนิยมเบสต์เซลเลอร์ประเภทที่ ‘นักอ่าน’ ไม่ได้ต้องการอย่างแท้จริง ย่อมไม่ทำให้ร้านแบบนั้นเป็นร้านหนังสือที่ดีไปได้

ยุคหนึ่ง เราจะไม่มีวันหาหนังสืออะไรพบได้เลย ถ้าไม่ได้ไปที่ร้านหนังสือ แต่ในยุคที่เราสามารถคลิกซื้อหนังสือออนไลน์ได้ตามที่ต้องการ การเดินทางไปร้านหนังสือที่มีหนังสือและรู้จักคัดเลือกหนังสือให้ตรงกับความต้องการของเรา กลับกลายเป็นเรื่องน่าอภิรมย์ เพราะเรารู้ว่าเราจะได้ไปอยู่ในท่ามกลางบรรยากาศของร้านที่ทำหน้าที่ Curator คัดเลือกหนังสือแบบ ‘คอเดียวกัน’ ทำให้เราอาจพบหนังสือแนวทางเดียวกันเล่มอื่นๆ ที่เราไม่รู้จักด้วย

นั่นจึงเป็นร้านหนังสือที่ทำหน้าที่ร้านหนังสือในแบบที่ร้านหนังสือพึงเป็น

ผมอาจจะตอบได้ไม่ชัดเจนนักในทางธุรกิจนะครับ ว่าปัจจัยอะไรทำให้ร้านหนังสือในไทยยังอยู่กันได้ (และในหลายกรณีก็อยู่กันได้ดีด้วย) แต่ในทางสังคมและวัฒนธรรม ผมคิดว่าเป็นเรื่องเหล่านี้นี่แหละที่สำคัญ

Advertisements